Trudno nie zauważyć, że prawa człowieka na świecie nie mają się najlepiej. Ale wysiłki ludzi, którzy chcą zmienić tę sytuację, zdają się być coraz bardziej intensywne. Coraz większą rolę ma tu do odegrania film dokumentalny, nadal niewątpliwie przeżywający czasy rozkwitu. Rośnie liczba festiwali filmów o prawach człowieka, rośnie liczba ich widzów, gości, wolontariuszy. Formuła festiwalu filmów o prawach człowieka nie tylko nie traci atrakcyjności, ale wręcz przekształca się w ruch społeczny o coraz większym zasięgu. Na globalnej mapie takich wydarzeń WATCH DOCS jest już jednym z najtrwalej obecnych przedsięwzięć, miejscem spotkania twórców sztuki filmowej i ludzi zaangażowanych w pracę NGOs, miejscem, gdzie filmowi towarzyszy komentarz i dyskusja, miejscem, w którym na różnych płaszczyznach zawiązuje się współpraca i w którym nierzadko nawiązują się przyjaźnie.

Po latach doświadczeń w kształtowaniu programu WATCH DOCS postanowiliśmy w tym roku zmienić nieco strukturę jego repertuaru. Choć z żalem, zdecydowaliśmy się nie organizować w tym roku konkursu filmów krótkich – konkurs o nagrodę WATCH DOCS staje się jedyną sekcją konkursową festiwalu. W tym roku, również dzięki rekordowo dużej liczbie zgłoszeń, konkurs prezentuje się naprawdę imponująco. Podczas dziewiątej edycji festiwalu inaugurujemy drugą, podstawową stałą sekcję programu, którą, inspirując się tytułem znakomitego filmu Joany Hadjithomas i Khalila Jorejge (WATCH DOCS 2008), nazwaliśmy „Chcę zobaczyć”. Będziemy w niej pokazywać filmy poruszające wydarzenia i sprawy znajdujące się w obecnie w centrum uwagi obrońców praw człowieka. Wiele znakomitych filmów tego rodzaju nie zmieściło się w ubiegłych latach w programie WATCH DOCS, ponieważ wybór filmów ograniczały przyjęte w danej edycji tematy. Choć oczywiście forma filmowa nie przestaje być dla nas ważna, chcemy wzmocnić informacyjną wartość festiwalu, którego centrum zainteresowania są przecież prawa człowieka. „Chcę zobaczyć” to rodzaj panoramy, gdzie prezentować będziemy najlepsze, nowe filmy dotykające najważniejszych, aktualnych problemów przestrzegania, a częściej niestety nieprzestrzegania praw jednostki.

Wprowadzając kolejną stałą sekcję repertuaru WATCH DOCS – „zbliżenia”, wracamy w istocie po przerwie do dobrych doświadczeń wcześniejszych edycji festiwalu. Sekcja ta poświęcona będzie sytuacji praw człowieka w wybranych, co roku innych, regionach świata. Festiwalowe retrospektywy dokumentów o Afryce (2002, 2005), WNP (2002, 2006), USA (2003), Ameryce Łacińskiej (2004) i Azji (2006) cieszyły się wśród widzów dużą popularnością. Skupienie uwagi na wybranym regionie pozwala umieścić zagadnienia naruszeń praw człowieka i portrety ich obrońców w szerszej perspektywie politycznej i kulturowej. W inaugurującym „zbliżenia” przeglądzie filmów o przestrzeni poradzieckiej ten szerszy kontekst zapewniają przede wszystkim filmy będące jednocześnie klasyką wschodnioeuropejskiego dokumentu społecznego. Właśnie dzięki twórczości Kossakowskiego, Dworcewoja i Asliuka najlepiej odczuć można społeczne wyobcowanie rosyjskiej inteligencji czy odchodzący w przeszłość świat białoruskiej wsi.
Kontynuujemy repertuarowe sekcje stałe „Dyskretny urok propagandy” i „Nowe filmy polskie”, a tegoroczne retrospektywy tematyczne poświęcamy związkom między biznesem, władzą i naruszeniami praw człowieka („Pieniądze czują się dobrze”), dokumentom podziemnym, nakręconym w tajemnicy przed władzami („Ukryta kamera – dokument w podziemiu”), polityce narkotykowej („Narkopolityka”) i dwudziestoleciu demokracji w Europie Środkowej („V4 – Raport o demokracji”). Wśród partnerów WATCH DOCS witamy między innymi warszawski klub „Powiększenie”, który będzie wymarzonym wręcz miejscem na projekcje dwóch świetnych dokumentów muzycznych – o słynnej rosyjskiej grupie “Leningrad” i o koncercie Kantata Takwa w Dżakarcie, który wstrząsnął reżimem Suharto.

Jak co roku WATCH DOCS po międzynarodowym festiwalu w Warszawie wyruszy w Polskę. Dzięki współpracy z kilkudziesięcioma partnerami z całego kraju, Objazdowy Festiwal Filmowy WATCH DOCS w 2010 roku trafi do ponad 30 miast Polski. Wsparcie udzielone nam kolejny już raz przez Forum Inicjatyw Obywatelskich umożliwiło też utworzenie w tym roku uniwersyteckich wideotek WATCH DOCS na kilkunastu polskich wyższych uczelniach. Wybrane festiwalowe filmy posłużą dzięki temu kadrze naukowej uczelni w pracy ze studentami różnych kierunków.

WATCH DOCS w coraz większym stopniu staje się projektem wielotorowym, którego kulminacją, a zarazem początkiem kolejnego cyklu, jest co roku grudniowa warszawska impreza, na którą serdecznie zapraszamy – już po raz dziewiąty.

Maciej Nowicki
Konrad Wirkowski